Wilsonbekwaamheid: denk nu aan late

IMG_0113Door Bank Degroof

Een regeling treffen voor het geval dat u zelf niet meer in staat zou zijn te voorzien in het beheer van uw vermogen of de zorg over uw persoon, kan bijdragen tot uw gemoedsrust. Anticiperen op een situatie van ziekte, ouderdom of ongeval waardoor u zelf niet meer zelfstandig beslissingen kan nemen, biedt het voordeel dat u zelf de teugels in handen houdt, en de zorg over uw persoon en vermogen zo min mogelijk wordt overgelaten aan derden die uw persoonlijke en familiale situatie niet kennen.

Een recente wet biedt nieuwe mogelijkheden om een toekomstige onbekwaamheid te organiseren. Op 1 september 2014 is een wet[1] in werking getreden die de bestaande gerechtelijke beschermingsstatuten, waaronder het voorlopig bewind, heeft aangepast en die het mogelijk maakt uw bescherming via een volmacht privé te organiseren, zonder inmenging van gerechtelijke instanties.

Wij bespreken hierna de krachtlijnen van deze nieuwe wet.

Buitengerechtelijke bescherming -volmacht: enkel voor goederen

U kunt vandaag een volmacht geven aan een andere persoon zodat die uw vermogensrechtelijke belangen kan verdedigen, nu en/of in de toekomst. Als u onbekwaam zou worden, kan uw lasthebber (blijven) optreden, mits twee formele voorwaarden zijn vervuld (zie hierna). U kiest vrij wie deze volmachthouder/lasthebber zal zijn.

Vóór 1 september 2014 kon u ook al een dergelijke volmacht geven, maar er was geen eensgezindheid over de vraag of die nog geldig zou zijn op het moment dat u onbekwaam zou worden. Indien u er met andere woorden zeker van wilt zijn dat een eerder opgemaakte volmacht kan worden gebruikt in een situatie waarin u onbekwaam zou worden, lijkt het ons geen overbodige luxe om een nieuwe volmacht te geven die aan de vereisten van de wet voldoet (zie hierna).

Toepassingsgevallen

Een buitengerechtelijke bescherming (via een volmacht) kan worden georganiseerd voor het geval u[2] bescherming behoeft, hetzij omwille van de staat van verkwisting waarin u verkeert, hetzij omwille van uw gezondheidstoestand. Hierbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan gevallen van coma, van dementie, of van een of andere ziekte waardoor u onbekwaam zou worden.

In periodes dat u wilsbekwaam bent, blijft u in principe steeds zelf bevoegd om de handelingen te stellen die u heeft toevertrouwd aan uw lasthebber. Het is daarom belangrijk duidelijke richtlijnen af te spreken omtrent de inwerkingtreding van de volmacht.

Goederen

U kunt enkel een persoon aanduiden die uw belangen zal behartigen bij het beheer van uw goederen. Die persoon zal optreden als uw vertegenwoordiger, in uw naam en voor uw rekening. Bij volmacht is het dus niet mogelijk iemand aan te stellen die maatregelen kan nemen omtrent uw persoon.

De volmacht

U duidt de persoon aan in een lastgevingsovereenkomst die u met hem/haar sluit, de zogenaamde “beschermings-volmacht”. U omschrijft daarin ook heel precies zijn/haar bevoegdheden :

– kan de lasthebber enkel beheersdaden stellen of kan hij/zij ook daden van beschikking stellen zodat hij uw goederen ook kan vervreemden?
– kan de lasthebber enkel optreden voor uw roerende of voor uw onroerende goederen, of geldt de volmacht voor al uw bezittingen?
– het is mogelijk de lasthebber heel specifieke richtlijnen te geven waaraan hij/zij zich moet houden, zoals de verplichting wel of niet te beleggen in beleggingsfondsen met een bepaald risicoprofiel, de verplichting om al dan niet bepaalde vermogensbestanddelen te verkopen, enz.
– de lasthebber kan ook de bevoegdheid krijgen bepaalde aspecten van uw vermogensplanning uit te voeren (zie hierna).

De volmacht moet niet noodzakelijk worden opgesteld voor een notaris, maar wanneer hij betrekking heeft op handelingen die voor een notaris moeten worden gesteld (bijvoorbeeld de aan-of verkoop van onroerend goed of het sluiten of het wijzigen van een huwelijkscontract), is een notariële volmacht wel vereist.

Registratie

De volmacht zal slechts uitwerking hebben, indien

(1) hij het specifieke doel van de bescherming vermeldt en

(2) hij werd ingeschreven in een centraal register dat wordt bijgehouden door de Koninklijke Federatie van het Belgisch Notariaat, vóór het ogenblik dat u bescherming nodig hebt.

Het lijkt ons dan ook aangewezen om, indien u besluit iemand zo’n volmacht te geven, deze zo snel mogelijk te laten opnemen in dat centrale bestand. Dat gebeurt door de griffier van het vredegerecht waar u de onderhandse volmacht heeft neergelegd of door de notaris wanneer u geopteerd hebt voor een notariële volmacht en u hem daarom verzoekt.

De vrederechter houdt toezicht op de goede naleving van de beschermingsvolmacht. Elke belanghebbende kan zich tot de vrederechter wenden als hij/zij vindt dat uw lasthebber de volmacht niet behoorlijk uitvoert of niet in uw belang handelt.

Flexibiliteit

U kunt de persoon die als lasthebber zal optreden op ieder moment wijzigen, net als zijn bevoegdheden en de eventuele richtlijnen waaraan hij zich moet houden.

Elke wijziging moet uiteraard geregistreerd worden in voormeld centraal register.

Gerechtelijke bescherming – bewind: goederen en/of persoon

Goederen en/of persoon

Voormelde wet reduceert het aantal gerechtelijke beschermingsstatuten die voordien bestonden, tot één enkel statuut: het bewind.

Waar het systeem van volmachten beperkt is tot maatregelen omtrent het beheer van uw goederen, kan de vrederechter in het kader van de gerechtelijke bescherming ook maatregelen nemen omtrent uw persoon. In het laatste geval gaat het dan bijvoorbeeld om de regeling in verband met uw verblijfplaats, de organisatie van uw gezondheidszorgen,…

De vrederechter is bevoegd voor alle aspecten van de gerechtelijke bescherming.

Hij bepaalt de rechtshandelingen waarvoor u zelf onbekwaam bent. Indien hij niets heeft bepaald over een bepaalde handeling, blijft u daartoe in principe bekwaam.

De vrederechter moet verder ook verduidelijken of de bewindvoerder een bijstands- of een vertegenwoordigings-bevoegdheid zal hebben. In geval van bijstand[3], moet de bewindvoerder vooraf de goedkeuring geven aan de beschermde persoon om bepaalde handelingen te stellen. Gaat het om een systeem van vertegenwoordiging, dan zal de bewindvoerder zelf de rechtshandeling stellen in naam en voor rekening van de beschermde persoon.

Zelf uw bewindvoerder en/of vertrouwenspersoon aanduiden

U kunt zolang u wilsbekwaam bent, in een verklaring voor de vrederechter of voor een notaris, uw voorkeur uitdrukken voor de persoon die zal optreden als uw bewindvoerder voor het geval er effectief een bewindvoering nodig zou zijn.

In eenzelfde soort verklaring kunt u een vertrouwens-persoon aanduiden. Die kan zowel de rol van “woordvoerder” van de wilsonbekwame opnemen, als de rol van toezichthouder op de bewindvoerder.

Geneeskundige verklaring

Om een bewindvoerder te laten aanstellen, kan elke belanghebbende een verzoekschrift bij de vrederechter indienen, waarbij een omstandige geneeskundige verklaring[4] is gevoegd.

Voorrang voor de buitengerechtelijke bescherming

De wetgever heeft het volgende uitgangspunt: de tussenkomst van de rechter bij een feitelijke wilsonbekwaamheid zo veel mogelijk beperken. Bijgevolg zal er pas een gerechtelijke bescherming worden georganiseerd indien een persoon bescherming nodig heeft en er geen (geldige) lastgevingsovereenkomst bestaat, of indien de bestaande lastgevingsovereenkomst enkel bepaalde handelingen dekt, of indien de rechtbank een einde heeft gemaakt aan de beschermingsvolmacht.

Indien een beschermingsvolmacht bestaat, dan zal de rechter zoveel mogelijk rekening houden met uw wil zoals die daarin is uitgedrukt.

De rechter zal in de mate van het mogelijke ook steeds de minst ingrijpende beschermingsmaatregel nemen. Bijstand zal de voorkeur krijgen boven vertegenwoordiging.

Einde van de beschermingsmaatregelen

Op verzoek van de beschermde persoon zelf, diens vertrouwenspersoon of diens bewindvoerder, of op verzoek van elke belanghebbende kan de vrederechter op elk moment de gerechtelijke beschermingsmaatregel wijzigen of beëindigen. In zijn beschikking geeft hij de redenen daarvoor aan.

De beschermingsmaatregel eindigt uiteraard bij het overlijden van de beschermde persoon, en door het verstrijken van de duur waarvoor hij is genomen.

Vermogensplanning

Zowel onder het privé-georganiseerde beschermingsstatuut (volmacht) als onder het gerechtelijke beschermingsstatuut (bewind) beschikt u over mogelijkheden om de planning van uw vermogen zelf te organiseren als u daartoe nog in staat bent, en in de toekomst te laten uitvoeren ook als u op dat moment onbekwaam zou zijn. Wij gaan hierna kort in op enkele vaak voorkomende planningsinstrumenten: huwelijkscontracten, schenkingen en testamenten.

Buitengerechtelijke bescherming via volmacht

U kunt in de (notariële) volmacht een lasthebber de mogelijkheid geven om uw vermogen te structureren via schenkingen of (wijziging van) huwelijkscontract. De instructies daaromtrent moeten zeer duidelijk en specifiek zijn. Zo kunt u een schenkingsakte laten voorbereiden bij een notaris en uw lasthebber de bevoegdheid geven om de akte te verlijden wanneer u daartoe zelf niet meer bekwaam bent.

Uw lasthebber kan evenwel geen zuiver persoonlijke rechtshandelingen stellen, zoals bijvoorbeeld uw testament opstellen.

Gerechtelijke bescherming via bewind

In het geval dat de vrederechter u onbekwaam zou hebben verklaard om schenkingen te doen, uw huwelijkscontract te wijzigen, en/of een testament te maken, zijn die vormen van vermogensstructurering in principe voor u niet meer toegankelijk, in principe ook niet via uw bewindvoerder. Slechts in heel uitzonderlijke gevallen zal de bewindvoerder de machtiging verkrijgen om u te vertegenwoordigen bij het doen van een schenking, bijvoorbeeld indien u de wil daartoe vooraf schriftelijk hebt uitgedrukt, en dan nog enkel indien de schenking in verhouding staat tot uw vermogen en u of uw onderhoudsgerechtigden niet behoeftig dreigt te maken.

Een bewindvoerder kan geen testament opstellen in uw plaats.

Besluit

De nieuwe wet biedt met de volmacht een interessante oplossing voor vragen over wie uw vermogen zal beheren indien u onbekwaam wordt. U kiest immers de persoon die deze taken zal uitvoeren en u kunt vastleggen hoe die moeten worden uitgevoerd.

Voor het geval u onder een gerechtelijk beschermings-statuut (bewind) zou worden geplaatst, kunt u de persoon die als uw bewindvoerder zal optreden nu reeds aanduiden in een verklaring. De vrederechter zal die voorkeur in principe ook volgen. Ook voor de maatregelen die omtrent uw persoon moeten worden genomen door de vrederechter in een situatie waarin u onbekwaam bent, kunt u uw belangen veilig stellen, in die zin dat u nu reeds een verklaring van voorkeur voor een bewindvoerder en/of vertrouwenspersoon kunt afleggen.

U beschikt met andere woorden over nieuwe en ruimere mogelijkheden om uw belangen veilig te stellen voor het geval u onbekwaam zou worden.

Het lijkt ons zeker aangewezen hierbij stil te staan.

Lees ook vrouwenhoekje 

[1] Wet van 17 maart 2013 tot hervorming van de regelingen inzake onbekwaamheid en tot instelling van een nieuwe beschermingsstatus die strookt met de menselijke waardigheid, B.S. 14 juni 2013, zoals gewijzigd door de wet van 12 mei 2014 houdende wijziging en coördinatie van diverse wetten inzake Justitie, B.S. 19 mei 2014.

[2] In principe voorbehouden voor meerderjarige personen.

[3] In geval van een verkwister is enkel het systeem van bijstand mogelijk.

[4] Van maximum 15 dagen oud.

Dit bericht is geplaatst in Erfenis, Vrouwen met de tags , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *