Narrative fallacy

Door Fidelity

“Narrative fallacy draait om ons beperkte vermogen reeksen feiten te bekijken zonder er een verklaring in te verweven of er een logisch verband, een verbindingslijn in aan te brengen. Verklaringen verbinden feiten. Dit maakt het gemakkelijk feiten te onthouden, er iets zinnigs in te ontdekken. Wanneer deze neiging onze indruk van inzicht versterkt, kan het misgaan.”

Nassim Nicholas Taleb, The Black Swan

Het begrip narrative fallacy verwierf algemene bekendheid door het boek ‘The Black Swan’ van Nassim Taleb. Het beschrijft hoe wij maar al te graag verhalen creëren en onderschrijven om complexe gebeurtenissen te verklaren. Het probleem is dat deze verhalen vaak simplificaties zijn die gebeurtenissen een zodanige causaliteit opdringen dat dit onze kijk op het verleden en de toekomst kleurt.

In een complexe wereld zoeken onze hersenen onbewust naar patronen om informatie in beknopte vorm op te slaan. Hierdoor kunnen we met een klein werkgeheugen opereren en sensorische overbelasting voorkomen. Het is gemakkelijker een reeks complexe gebeurtenissen als verhaal te interpreteren dan elke gebeurtenis apart te onthouden. Dit proces van vereenvoudiging, clustering en het koppelen van ideeën aan gebeurtenissen helpt ons de complexiteit terug te brengen tot enkele gemakkelijk te onthouden factoren. Daarom leren we in onze jeugd het alfabet door het te zingen en herinneren we ons de kleuren van de regenboog door een ezelsbruggetje.

Onze natuurlijke neiging patronen in informatie vast te stellen, is op zich geen probleem. Bij kennis en leren gaat het om verbanden te leggen en conclusies te trekken. Evolutionair gezien was dit gunstig, omdat patronen die wijzen op gevaar of veiligheid in de natuur het vaakst voorkomen. Het probleem gaat spelen wanneer onze hersenen dit automatisch doen, verbanden en patronen ontdekken ongeacht of deze bestaan.

Voor beleggers is het moeilijk om patronen te ontdekken die er niet zijn of een boeiend ‘beleggingsverhaal’ voor waar aan te nemen zonder onderzoek te doen. In feite is narrative fallacy binnen gedragswetenschap een funeste bias die kan leiden tot andere soorten bias, zoals hindsight bias (‘wijsheid achteraf’), confirmation bias en het halo-effect.

De belangrijkste reden voor onze neiging om alles wat we zien om te zetten in een verhaal vormt een probleem omdat het gebeurtenissen een begin, midden en einde opdringt. Door deze impliciete causaliteit lijkt het alsof ervaringen uit het verleden een lineaire keten van oorzaak en gevolg hebben. Maar zoals Taleb met nadruk naar voren brengt, de echte wereld steekt anders in elkaar – gebeurtenissen zijn complex, hangen soms wel en soms niet met elkaar samen, een rechtstreeks verband tussen oorzaak en gevolg komt zelden voor en uitkomsten zijn probabilistisch van aard, gebaseerd op allerlei scenario’s.

Het probleem is dat, zodra een uitkomst zich voordoet, wij dit interpreteren alsof het vooraf zo beschikt was en dat “A” onvermijdelijk leidde tot “B”. Ten tijde van de financiële crisis bestond er veel onzekerheid en angst: het was moeilijk om te weten wat er ging gebeuren. Nu – achteraf – is het gemakkelijk in de val te lopen van een al te simplistisch verhaal om deze gebeurtenissen in het verleden te duiden, bijvoorbeeld door te geloven dat Lehman Brothers hoe dan ook gedoemd was om te vallen.

Door complexe gebeurtenissen te reduceren tot een vereenvoudigd, samenhangend verhaal, brengen we een wellicht niet bestaande zekerheid of causaal verband aan en gaan we vaak ook voorbij aan de rol van het toeval. Dit probleem rond oorzaak en gevolg is een goed voorbeeld van een logische misvatting, ook wel bekend als de post hoc ergo propter hoc’ drogreden (Latijn voor ‘na dit, dus vanwege dit’). Hoewel er al dan niet enige causaliteit kan hebben bestaan, is het probleem dat vereenvoudigde verhalen ons het excuus geven niet helemaal te begrijpen wat er echt aan de hand was.

Aan deze te eenvoudige voorstelling van zaken valt bijna niet te ontkomen – omdat het zich afspeelt in het onderbewustzijn. Er is een bewuste wilsdaad nodig om hieraan te ontsnappen. We moeten het rationele, berekenende deel van onze hersenen inschakelen om inzicht te krijgen door onze opvattingen te toetsen.

Een van de grootste problemen met narrative fallacy is dat het onze kijk op de toekomst kleurt door ons te laten denken dat gebeurtenissen meer voorspelbaar zijn dan ze in werkelijkheid zijn. Dezelfde gesteldheid die ons zaken laat vereenvoudigen, laat ons dus ook denken dat de wereld meer voorspelbaar en minder toevallig is dan in werkelijkheid. Hierdoor onderschatten we de kans dat zich de door Taleb genoemde ‘zwarte zwanen’ voordoen omdat ze buiten ons normale verwachtingspatroon liggen. Pas wanneer deze onverwachte gebeurtenissen zich voordoen, worden ze ingebed in een verklarend verhaal dat ze voorspelbaar lijkt te maken.

Een voorbeeld van narrative fallacy binnen beleggen is het idee dat economische groei altijd leidt tot groei van de aandelenmarkt. Dit krachtige verhaal heeft de brede belangstelling voor opkomende markten de laatste tien jaar mede gestimuleerd. Hoewel er een intuïtief verband bestaat tussen economische groei en de groei van de aandelenmarkt, is de relatie bedrieglijk en onbewezen voor de korte termijn.

De rendementen die aandelenmarkten van belangrijke regio’s in 2012 behaalden, bevestigen dit. Ondanks de wereldwijd gezien zwakste economische groeicijfers, presteerden de Europese aandelenmarkten het beste. Intussen is China de afgelopen drie jaar achtergebleven. Dit ondanks het feit dat de Chinese economie nog altijd een relatief aantrekkelijke groei vertoont (al is de groei over het hoogtepunt heen). De grafiek laat zien dat het rendement van Europese aandelen de afgelopen twintig jaar boven de economische groei ligt en in het verleden daar sterk van is afgeweken. Herbelegde dividenden, waardering en veranderingen in de winst per aandeel (WPA) zijn allemaal cruciaal bij het bepalen van het rendement op eigen vermogen. Tal van wereldwijd opererende Europese bedrijven hebben met veel succes winstgroei gerealiseerd, ondanks de economische malaise in deze regio.

Europa: Economische groei en aandelen (20-jaar)

 

Bron: Datastream, gegevens van 3e kwartaal 1992 tot 3e kwartaal 2012

Bij beleggen bestaat altijd het gevaar dat beleggers zich laten verleiden door een overtuigend verhaal zonder dat ze fundamenteel onderzoek doen naar bedrijfstakken en aandelen. De internetbubbel rond de millenniumwisseling – toen ‘click rates’ een indicatie werden van de waarde van een bedrijf – is nog een goed voorbeeld van hoe ‘het verhaal’ te ver vooruit liep op de onderliggende economische factoren.

Kunnen beleggers dan vermijden dat ze in de val van narrative fallacy lopen? Het antwoord is ja, met veel mitsen en maren. Het vereist bewuste, weloverwogen en voortdurende inspanning omdat inzicht pas na veel moeite wordt bereikt. Door nauwgezet onderzoek te doen en de onderste steen boven te halen kunnen we ontkomen aan vereenvoudigde interpretaties en een meer inzichtelijk beeld krijgen van een beleggingskans. We kunnen zorgvuldig onderzoek verrichten, ramingen maken, ideeën toetsen en bevestigen, modellen uitvoeren en goed onderbouwde, controleerbare voorspellingen doen. Door empirisch onderzoek te prefereren boven rudimentaire verhalen en door aanvankelijk sceptisch te staan tegenover de gegevens die we verzamelen, de patronen die we bespeuren, de verklaringen die we geven en de conclusies die we trekken, kunnen we ons inzicht stap voor stap verscherpen. Door het tegenovergestelde standpunt in te nemen, kunnen we onze aannames toetsen. En aan de hand van scenario-analyses op basis van waarschijnlijkheid kunnen we betere strategieën formuleren die niet afhankelijk zijn van een tweeledige uitkomst. Eigenlijk is er één aloud verhaal dat altijd de moeite van het onthouden waard is: voor niets gaat de zon op bij beleggen.

Dit bericht is geplaatst in Aandelen met de tags , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *