Beroemde economen: Welke zijn de theorieën van Thomas Malthus?

Doorheen de geschiedenis hebben economen telkens in hun specifieke tijdperk fenomenen beschreven, verklaringen gegeven en daaruit theorieën afgeleid. Soms werden die theorieën herzien naar aanleiding van gebeurtenissen die zich later hebben voorgedaan.

Om de economie en de financiën beter te begrijpen of gewoon om het geheugen op te frissen, nemen we u mee op enkele korte trips in het land van de grote economen. Met toelichting door Etienne de Callataÿ, Gastdocent aan de Universiteit van Namen en Voorzitter van Orcadia Asset Management, nemen we u mee op reis met Thomas Malthus. Hierna volgt een korte synthese van zijn ideeën.

Welke zijn zijn belangrijkste theorieën?

Thomas Malthus, een anglicaanse predikant, werd geboren in 1766. Hij werd geconfronteerd met de miserie en de ellende van de armen in zijn parochie. Zijn eerste boek heet “The crisis“: de gelegenheid om een perspectief te openen dat ons aantoont in welke mate deze notie van crisis niet van gisteren dateert. In de economische geschiedenis heeft Malthus zijn naam gegeven aan het “malthusianisme”, een leer die ijverde voor de regeling en de controle van de bevolkingsgroei. Thomas Malthus is ook de auteur van “An Essay on the Principle of Population“, waarin hij met zeer veel pessimisme een demografische catastrofe voorspelt. Hij toont aan dat de bevolking op exponentiële wijze aangroeit (1, 2, 4, 8, 16, …), terwijl de voedselproductie lineair stijgt (1, 2, 3, 4, 5, …). Op deze pessimistische basis voorspelt hij dat de natuurlijke hulpbronnen onvoldoende zullen zijn om een steeds grotere bevolking te voeden. Deze theorie mag evenwel niet letterlijk mathematisch worden genomen, maar ze moet eerder worden beschouwd vanuit economisch standpunt, namelijk de idee van uitputting van de natuurlijke hulpbronnen. We staan dus hier zeer ver verwijderd van de meer inspirerende stellingen van Adam Smith.

Uit vrees voor toenemende armoede, heeft Malthus soms enkele verrassende uitspraken gedaan, zoals, bijvoorbeeld de weigering om armen sociale bijstand te verlenen. Hij beweert zo om de bevolkingsgroei op verschillende manieren te kunnen regelen. Hij wil de ‘moral restreint’ aanmoedigen om koppels zonder kinderen te ondersteunen en veroordeelt concepties buiten het huwelijk. De oplossing voor de bevolkingsgroei ten opzichte van de beperkte hulpbronnen, kan dus worden gevonden in een gedragswijziging bij de mensen die uiteindelijk zou leiden tot een daling van het geboortecijfer. Het probleem zou ook nog anders kunnen worden geregeld door de productievoorwaarden van de bestaansmiddelen te verbeteren. Hij stelde ook voor een belasting op kinderen in te voeren op basis van hun grootte en gewicht, of geschenken te geven aan koppels zonder kinderen. Zijn theorieën werden echter betwist, vooral in de gebruikte methodologie.

Wat rest nog vandaag van de erfenis van Thomas Malthus?

De theorieën van Malthus kregen navolging tot in de twintigste eeuw. Zo zijn we getuige geweest van het malthusiaanse beleid in China waar tussen 1979 en 2015 de geboorteregeling met het eenkindbeleid, namelijk slechts één kind per gezin, zeer drastisch was. In India, in de jaren 60, ontvingen huisvaders die zich wilden laten steriliseren een transistorradio.

De theorieën van Malthus zijn echter (nog) niet geconcretiseerd om verschillende redenen. Zo hebben we een groene revolutie gekend die de opbrengsten van landbouwgronden heeft doen stijgen en een industriële revolutie die het gebruik van hulpbronnen heeft verbeterd en doen toenemen. We hebben ook het aantal geboortes in de rijkere landen zien dalen. In die landen stellen we een daling vast van de natuurlijke vruchtbaarheid, die te wijten zou kunnen zijn aan milieuverschijnselen en de “niet-natuurlijke” vruchtbaarheid door het stijgende gebruik van voorbehoedsmiddelen. Deze daling van het aantal geboortes is trouwens onrustwekkend. Ze gaat namelijk gepaard met een vergrijzing van de bevolking. Een land zoals China wordt nu sterk geconfronteerd met dit probleem: het zou wel eens oud kunnen worden alvorens rijkdom te hebben gekend. In de twintigste eeuw blijken de stellingen van Malthus niet relevant te zijn, vooral in Europa. We kennen een demografische overgang die tot gevolg heeft dat de helft van de mensheid zich reeds onder de vervangingsdrempel bevindt. De technische vooruitgang, de ontginning van nieuwe hulpbronnen en het stijgende gebruik van voorbehoedsmiddelen hebben zo de theorieën van Malthus ontkracht.

In de twintigste eeuw houden de stellingen van Malthus hoofdzakelijk verband met de beperking van de natuurlijke hulpbronnen. We zouden deze econoom van het begin van de negentiende eeuw de vader van de stelling van de ‘degrowth’ kunnen noemen. Volgens deze stelling kunnen we niet leven met een constante en onbeperkte groei van het bnp in een wereld waar de hulpbronnen beperkt zijn. Vandaag zijn we over heel de wereld getuige van een vertraging van de demografische vooruitgang en een daling van de groei. We mogen niet rekenen op de groei om alle economische problemen op te lossen.

We kunnen ons echter wel inbeelden dat de groei van de economie zich toch zou kunnen voortzetten dankzij een beter gebruik van de beschikbare hulpbronnen. Malthus nodigt ons uit na te denken over de beperking van de hulpbronnen en de gevolgen hiervan op de wijze waarop we ons organiseren. Niet elke groei gaat noodzakelijk gepaard met een verbruik van hulpbronnen: bijvoorbeeld, meer bioscoopbezoekers vergt geen ontplooiing van extra hulpbronnen. Wat uiteindelijk belangrijk is, is niet de groei maar eerder het welzijnsniveau. Evenveel produceren door 5% minder te werken komt vanuit het standpunt van economische prestatie op hetzelfde neer als 5% meer produceren door het zelfde aantal uren te werken.

Vandaag zijn de vragen die Malthus ons stelt de volgende: hebben we de limieten van de groei bereikt en hoe kunnen we de hulpbronnen waarover we beschikken, beter gebruiken?

Vond u dit artikel interessant? Lees dan ook:

Welke zijn de theorieën van Adam Smith?

Welke zijn de theorieën van David Ricardo?

Welke zijn de theorieën van John Maynard Keynes?

Welke zijn de theorieën van Milton Friedman en de monetaristen? 

Welke toekomst voor de deeleconomie?

Dit bericht is geplaatst in Club der wijzen met de tags , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *