Neurofinance: hoe neemt uw brein financiële beslissingen?

par défaut 2016-05-18 à 16.36.28Door drie verschillende disciplines – economie, psychologie en neurologie – met elkaar te mengen is ons inzicht in hoe we financiële beslissingen nemen enorm toegenomen. Onderzoekers op deze drie gebieden hebben gezamenlijk ons begrip van het zogenoemde ‘behavioural finance’ vergroot en ondertussen nieuwe onderzoeksniches gevonden. Neurofinance is zo’n niche – met tools en ervaringen uit de neurologie wordt onderzocht wat de relatie is tussen onze hersenactiviteit en financiële besluitvorming.

In de afgelopen twintig jaar heeft de neurologie een enorme ontwikkeling doorgemaakt. We hebben inzicht gekregen in de belangrijkste structuren in onze hersenen en kunnen elektrische signalen van hersencellen of van een netwerk aan cellen registreren. Met functionele beeldvormingstechnieken (fMRI) kunnen we deze hersenactiviteit volgen en zien welk deel van de hersenen ‘oplicht’ als we een financieel besluit nemen.

We weten al dat het menselijke brein een van de meest complexe dingen in het universum is:

  • De hersenen van mensen wegen gemiddeld ongeveer 3 pond of 1,4 kilo.
  • Zij bestaan uit ongeveer 100 miljard neuronen (‘hersencellen’).
  • Eén neuron heeft de complexiteit van een stad. Het draagt een kaart in zich van onze volledige genetische code en is verantwoordelijk voor het vervoer van miljoenen proteïnen.
  • Neuronen kunnen 5 tot 50 keer per seconde een impuls verwerken; hun onderlinge verbondenheid is zo groot dat er 1000 triljoen verbindingen (of synapsen) in de hersenen zijn.
  • Dit netwerk is zo complex dat we, wat het ontrafelen daarvan betreft, pas in de kinderschoenen staan.
  • Het merendeel van de ongeveer 25.000 genen in het menselijk genoom is betrokken bij het functioneren van het brein.

Twee cognitieve systemen

Psychologen verdelen ons cognitieve denken in twee verschillende systemen. Het onderbewuste, snel denkende ‘systeem 1’-brein is altijd aan het werk, terwijl het bewuste, langzaam denkende, beraadslagende ‘systeem 2’-brein als toegangspoort dient naar de rest van het brein. Veel van de neurale activiteit van de hersenen vindt plaats zonder dat we ons daar echt van bewust zijn.

Ons bewustzijn staat juist vaak in de weg bij zaken die ons onderbewuste brein allang heeft opgelost. Dat werkt intuïtief: voor veel sporters of muzikanten het moment waarop een beweging na veel oefenen automatisch gaat – of het nu het serveren van een tennisbal is, de zwaai met een golfclub of het bespelen van een instrument.

Het brein versus het brein

Het snel denkende, systeem 1-brein werkt buitengewoon efficiënt – en neemt daarbij vrijwel altijd de weg van de minste weerstand. Bijvoorbeeld: als je echt honger hebt, ga je op zoek naar eten en dat gaat ten koste van andere activiteiten. Een zeer nuttige evolutionaire eigenschap voor onze voorouders, maar in de beleggingswereld pakt de weg van de minste weerstand meestal minder gunstig uit.

Dan is het de taak van het bewuste, berekenende systeem 2-brein om meer uit het onderbewuste brein te halen. Zo weten we dat we met een fMRI-scan veranderingen in de hersenen kunnen waarnemen, wanneer we een nieuwe hobby oppakken of een nieuwe vaardigheid leren. Je kunt de weg van de minste weerstand vermijden door ervan uit te gaan dat een probleem meerdere oplossingen kent en niet slechts één. Als je er vanuit gaat dat er slechts één oplossing is, dan neemt het onderbewuste brein gelijk de kortste weg naar die oplossing maar bij complexe en onzekere situaties hoeft dit niet altijd de juiste weg te zijn. Bij beleggen kan je dit proberen te voorkomen door verschillende toekomstige scenario’s in ogenschouw te nemen en je beleggingsstrategie niet te baseren op één enkele visie op de wereld. De kosten, wanneer je fout zit, kunnen dan hoog oplopen.

Waar zijn de rationele beleggers?

De klassieke financiële theorie baseerde zich op de aanname dat beleggers altijd volledig rationeel waren. Maar dit model gaf in veel gevallen geen uitleg voor de ongebruikelijke koersschommelingen op de financiële markten. Het uitgangspunt van ‘behavioural finance’ is dat beleggers in de praktijk niet altijd zo rationeel zijn – een conclusie die met neurologische experimenten is onderbouwd.

Economen zijn het er over eens dat beleggers slechts een beperkte rationaliteit hebben. Dit houdt in dat de rationaliteit van de belegger beperkt wordt door de informatie die hij tot zijn beschikking heeft, de cognitieve vaardigheid van zijn hersenen om een besluit te nemen (en de complexiteit van het te nemen besluit) en de hoeveelheid tijd die hij daarvoor heeft. Gezien deze beperkingen kan het haast niet anders dan dat ons brein de kortste weg neemt.

Neurofinance: een aantal verrassende bevindingen

Met behulp van experimenten op het gebied van neurofinance krijgen onderzoekers een beter inzicht in de manier waarop verschillende delen van de hersenen betrokken zijn bij verschillende taken. In 2005 maakten Camelia Kuhnen en Brian Knutson met behulp van functionele beeldvorming een scan van de hersenen van mensen die een financieel besluit moesten nemen over twee aandelen en één obligatie.1 Uit dit onderzoek bleek dat bepaalde delen van de hersenen (vooral de nucleus accumbens) geactiveerd worden wanneer er een beloning in het verschiet ligt (in dit geval een beleggingswinst), terwijl andere delen van de hersenen (in het bijzonder de insula) reageren op een negatieve stimulans zoals pijn (lees: beleggingsverlies).

Deze manier van beeldvorming is ook gebruikt om het idee te onderbouwen dat financiële besluiten vaak op emotionele basis worden genomen. Onderzoek wijst uit dat de keuzes die mensen maken beïnvloed worden door eerdere ervaringen en dat vaak de gebaande paden gevolgd worden. Ook blijkt dat na een aantal rondes van winst en verlies de risicobereidheid verandert. Dit blijkt uit de toegenomen activiteit bij processen die de gemoedstoestand beïnvloeden en de verminderde activiteit bij processen die van invloed zijn op overleg en reflectie. Bij een ander experiment door Trujillo en Knutson kregen de deelnemers foto’s te zien met een gelukkig, angstig of boos gezicht. Bij deelnemers die een gelukkig gezicht te zien kregen was de risicobereidheid tot wel 30% hoger. Deelnemers die een boos of angstig gezicht te zien kregen kozen vaker voor de veilige optie.2 Dit zijn verrassende resultaten waaruit blijkt dat onze emotionele staat een veel grotere invloed heeft op financiële besluiten dan velen van ons zouden willen toegeven.

In het echte leven krijgen we geen informatie over de gevolgen van onze eventuele keuzes, en dat is waarschijnlijk maar goed ook. Maar in de financiële wereld is dat anders. Daar is informatie niet alleen bekend maar ook voor iedereen toegankelijk – de beleggingen die we hadden kunnen doen, staren ons aan vanaf de financiële pagina’s. Kijk eens wat een winst we hadden kunnen maken!

We weten dat de prefrontale cortex een gebied in de hersenen is dat onze keuzes evalueert, en de invloed van deze keuzes kunnen voor krachtige emoties zorgen. Neurobioloog Antonio Damasio heeft verschillende onderzoeken gedaan naar de relatie tussen onze besluitvorming en de verschillende emotionele processen in het brein. Damasio ontdekte dat er een verschil in hersenactiviteit zit tussen bijvoorbeeld spijt en teleurstelling. Spijt is een emotie die we voelen als we een vergelijking kunnen maken tussen wat we hebben bereikt en wat we hebben kunnen bereiken. Teleurstelling is anders; dat is de emotie die we voelen wanneer we ongelukkig zijn met het resultaat dat we hebben behaald zonder dat we echt weten wat er zou zijn gebeurd als we anders hadden gehandeld. Een gevoel van spijt blijft langer hangen.

Een interessante conclusie was dat alleen spijt voor grote activiteit in de orbitofrontale cortex zorgt. En de hoeveelheid neurale activiteit verbonden aan spijt hangt af van het verschil tussen de verkregen winst en de niet verkregen winst. Dus als je belegd hebt in het ene aandeel en het andere aandeel stijgt, dan ervaar je een gevoel van spijt dat gelijk staat aan de extra winst die de andere keuze zou hebben opgeleverd.

Wat vertelt ons dit nu? Je kunt zeggen dat het tot de menselijke aard behoort om spijt te voelen. Dat is zo – en misschien zijn er nog geen grote fouten gemaakt… tot nu toe dan. Maar wat je daarna gaat doen, bepaalt of je in die veelvoorkomende, gedragsgerelateerde beleggingsval trapt.

Zwelg je in het gevoel van spijt en verkoop je de belegging waar je zo lang over hebt nagedacht al na een paar maanden, om daarna in een andere belegging te stappen die volgens jou veel beter gepresteerd heeft? Het doel is toch om een goed rendement te realiseren binnen een redelijke tijdshorizon? Het schip verlaten wanneer een andere optie het beter lijkt te doen, zal er vrijwel zeker voor zorgen dat je na aftrek van de handelskosten onder de maat presteert. Een dergelijke strategie, waarbij je spijt probeert te voorkomen, is gedoemd te mislukken en te vergelijken met een hond die achter zijn eigen staart aanrent.

Discipline en geduld: dat is wat je in deze fase nodig hebt – niet jezelf achteraf bekritiseren of de weg van de minste weerstand kiezen, systeem 2-denken. Het kost tijd voordat een goed besluit uiteindelijk een uitstekend besluit blijkt te zijn. Neurofinance draagt zeker bij aan ons inzicht in de werking van het brein bij besluitvorming, maar voor succesvol beleggen is duidelijk nog veel meer nodig. Zoals Warren Buffet zei: « Succesvol beleggen heeft niets te maken met IQ. Wanneer je over gewone intelligentie beschikt, moet je alleen nog die impulsen in bedwang weten te houden waardoor andere mensen in de problemen komen. »

  1. Kuhnen, Camelia M., en Knutson, Brian (2005). ‘The Neural Basis of Financial Risk Taking’, Neuron Vol 47, 763-770, september 2005.
  2. Trujillo, J., B. Knutson, M. P. Paulus, P. Winkielman (2006). “Taking Gambles at Face Value: Effects of Emotional Expressions on Risky Decisions.” Working paper. http://www.gsb.stanford.edu/

Lees ook corner aandelen

Ce contenu a été publié dans Aandelen, Actualiteit, Beleggingen, avec comme mot(s)-clé(s) , , , , . Vous pouvez le mettre en favoris avec ce permalien.

Laisser un commentaire

Votre adresse de messagerie ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *