Naar een herziening van de indirecte belastingen voor een betere sociale gelijkheid

Micael Castanheira, Onderzoeker bij het FNRS (Fonds de la Recherche Scientifique), prof. economie ULB, Bruno Colmant, Prof. dr. Vlerick Business School, UCL, Lid van de Koninklijke Academie van België , Etienne de Callataÿ, Econoom, Bank Degroof en gastdocent universiteit van Namen, Alexandre de StreelProf. universiteit van Namen, Pierre Pestieau, Prof. ULg, CORE

Opgetekend door Isabelle de Laminne

Los van de directe belastingen en in het kader van een ruimere herziening van de fiscaliteit in België, moeten ook de indirecte belastingen worden hervormd. Vijf economen met elk een verschillende achtergrond hebben zich hierover gebogen tijdens een bezinningsweekend. Hun concrete voorstellen zijn gebundeld in een document dat ze samen hebben opgesteld op basis van een consensus. De indirecte belastingen zijn goed voor 29,6% van alle geïnde belastingen in België.

Welke opties voor een hervorming van de indirecte belastingen in België?

Ons inziens zijn er verschillende mogelijke opties. Enerzijds zou het aangewezen zijn de btw-tarieven te herzien door zowel de verminderde tarieven als de normale tarieven te verhogen. De afgelopen tien jaar werden in de meeste Europese landen de btw-tarieven verhoogd. België heeft dit niet gedaan. Ook dient de fiscale basis te worden uitgebreid en moet er iets gedaan worden aan de groene taksen. Momenteel wordt vervuiling in België te laag belast in vergelijking met het Europese gemiddelde, en dat terwijl België een grotere vervuiling kent. Deze taksen zouden kunnen worden verhoogd: milieuaccijnzen op gas en stookolie, accijnzen op sommige producten die schadelijk zijn voor de gezondheid (frisdranken, chips, …). Maar de btw-tarieven mogen niet al te bruusk worden verhoogd. Dit moet geleidelijk gebeuren. Soms is het wel gerechtvaardigd om toch de verminderde tarieven te behouden. Ook daarmee moet bij die verhoging van de btw-tarieven rekening worden gehouden. Bovendien moet bijzondere aandacht worden besteed aan de weerslag van een verhoging van de groene taksen op de koopkracht van mensen met een laag inkomen. Evenmin mag uit het oog worden verloren dat een opwaartse herziening van de btw-tarieven een stijging van de index met zich zal brengen. Deze weerslag van de verhoging van de btw-tarieven op de lonen dient dus te worden verminderd, met uitzondering evenwel van de lage inkomens en de sociale minima.

Hoe kan een herziening van de indirecte belastingen zorgen voor meer sociale gelijkheid?

Onze verschillende voorstellen met betrekking tot de btw-tarieven zouden volgens ons inkomsten kunnen genereren waardoor het mogelijk zou zijn de sociale bijdragen op arbeid te verlagen. Zo zou het evenwicht kunnen worden hersteld tussen de Belgische productiekosten en de invoerkosten: de import wordt belast volgens de btw-tarieven, terwijl de productie in België ook nog eens af te rekenen heeft met een belasting op arbeid, een vennootschapsbelasting en bijdragen aan de sociale zekerheid. De overdracht van een deel van de fiscale last naar de indirecte belastingen zou dus de werkgelegenheid moeten stimuleren, al is het maar op korte termijn. De sociale zekerheid in België is ontstaan op het einde van de tweede wereldoorlog. In dat stelsel worden de pensioenuitkeringen bepaald door de bijdragen van de werknemers tijdens hun loopbaan en heeft bijna iedereen recht op de terugbetaling van zijn hospitalisatiekosten. Maar de werkloosheidsverzekering en de pensioen- en overlevingsuitkeringen zijn steeds minder gebonden aan de gestorte bijdragen. Dit komt door de vastlegging van plafonds en minima. Wat de sociale bijdragen betreft, denken we dat het stelsel van de werknemers, dat van de ambtenaren en dat van de zelfstandigen moeten worden geharmoniseerd. Een verhoging van de marginale aanslagvoeten in de PB in een stelsel waar de bijdragen geplafonneerd zouden zijn, lijkt ons dan ook zinvol. Vandaag heeft ons systeem de verzekeringslogica doorbroken: we hebben het plafond voor de bijdragen geschrapt en er één ingevoerd voor de uitkeringen.

Kunnen die maatregelen in de praktijk worden gebracht en hebben ze hun nut al bewezen?

Nieuwe fiscale maatregelen voorstellen, goedkeuren en invoeren betekent natuurlijk altijd een risico nemen. We kunnen ons baseren op het buitenland, maar fiscale maatregelen treffen is dikwijls een sprong in het ijle want, naast de economische realiteit en de tastbare cijfers, dient ook rekening te worden gehouden met de psychologische factoren die niet tastbaar en a priori moeilijk meetbaar zijn.

In het verleden werden ambitieuze maatregelen genomen, zoals bijvoorbeeld in Zweden. De Zweedse fiscale hervorming in 1991 was de grootste en meest gedurfde hervorming ooit op fiscaal vlak. Ze is een schoolvoorbeeld van grotere doeltreffendheid: ze heeft namelijk de ongelijkheden in de belastingen verminderd door een groot aantal vrijstellingen en aftrekken af te schaffen. Hierdoor daalde de belastingvoet aanzienlijk voor het grootste deel van de bevolking, terwijl de fiscale basis toch kon worden uitgebreid. We moeten echter toegeven dat de impact van dergelijke fiscale hervorming zeer moeilijk in te schatten is. In 1991-1993 werd Zweden immers getroffen door een zware recessie. Een van de factoren van de uitbreiding van de fiscale basis bestond in de verlaging van de fiscale aftrekken voor huisvesting. Welnu, die hervorming in combinatie met een recessie in de vastgoedsector heeft toen wellicht de financiële crisis in Zweden nog verergerd. Maar als fiscale hervormingen samengaan met andere beleidslijnen, zoals educatie, bestaat de kans dat belangrijke ongelijkheden kunnen worden weggewerkt en bepaalde economische resultaten verbeterd.

We mogen fiscale hervormingen dus niet zomaar van tafel vegen door te zeggen dat de resultaten van dergelijke hervormingen niet op voorhand gekend zijn. Het immobilisme omwille van verworven rechten, corporatismen en bijzondere belangen heeft zichzelf al wel bewezen… maar op weinig afdoende wijze. Klik hier voor toegang tot het volledige document « Economische denkpistes en inzichten  – Nieuwe structurele richtingen voor België »:

De vertaling in het Nederlands werd uitgevoerd met steun van Bank Degroof

Dit bericht is geplaatst in Club der wijzen met de tags , , , , , , , , . Bookmark de permalink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *